Da li su IQOS cigarete štetne?

Članak poslednji put ažuriran November 14, 2021
Author: Jelena Bazovic Content & Copywriter

Pušač ste već godinama unazad i svjesni ste da ta navika štetno utiče na Vaše zdravlje? Tokom posljednjih nekoliko godina opsijedaju Vas reklame koje preporučuju da kupite nove IQOS proizvode koji su manje štetni po Vaše zdravlje, ali Vi i dalje niste sigurni da li su tvrdnje koje su iznijete u dostupnim reklamama tačne?

U tekstu koji trenutno čitate pokušaćemo da za Vas izdvojimo najznačajnije informacije koje je važno znati da biste se upustili u (ne)isprobavanje IQOS proizvoda.

Da li su IQOS cigarete štetne?
Foto: pixabay.com

Naime, Američka agencija za hranu i lijekove (FDA) je 2020. godine svrstala IQOS cigarete u kategoriju ,,proizvoda modifikovanog rizikaˮ (Modiffied Risk Tobacco Product – MRTP), što je prvi elektronski proizvod sa nikotinom, a drugi duhanski proizvod ikada, koji je FDA svrstala u kategoriju ,,proizvoda modifikovanog rizikaˮ.

Kompanija Philip Morris International (PMI) time je otvorila još jedno poglavlje u proizvodnji nove generacije cigareta, jer se, na osnovu dozvola koje je FDA dala, IQOS cigarete svrstavaju u novu generaciju cigareta koje su manje štetne po zdravlje ljudi u odnosu na tradicionalne cigarete.

Iako se za njih tvrdi da su manje štetne od tradicionalnih cigareta, njihovo korištenje ipak može nauditi vašem zdravlju.

Po kom principu funkcionišu IQOS cigarete?

IQOS (,,I Quit Original Smokingˮ, odnosno ,,Prestajem sa tradicionalnim/prvobitnim pušenjem”) tehnologije zasnovane su na zagrijavanju listića duhana na ne više od 350°C. Zagrijavanjem duhana unutar IQOS uređaja dolazi do ispuštanja aerosola, iliti duhanske pare koja se udiše.

Na sajtu kompanije PMI za Srbiju navedeno je da se radi o pari koja sadrži nikotin i ukus duhana. Dakle, PMI tvrdi da ne dolazi do sagorijevanja, već samo do zagrijavanja duhana, prilikom kog se oslobađa nikotin i ukus duhana.

IQOS proizvod sastoji se od:

  • punjača,
  • držača i
  • patrona sa duhanom koje se kupuju naknadno (HEETS).

HEETS cigarete (sadrže listiće duhana) stavljaju se u držač cigarete, koji je opremljen LED svjetlom. Kada se držač isprazni, korisnik ga stavlja u punjač i puni ga da bi bio spreman za sljedeće korištenje. Oštrica držača se zagrijava i tako zagrijava i duhan iz cigarete. Napravljena je od keramike koja u sebi sadrži platinu, srebro i zlato, tvrde na sajtu IQOS Srbija.

REKLAMA

Da li se IQOS cigarete mogu pohvaliti kao zdravije?

Na sajtu PMI stoje podaci da ste 95% manje izloženi štetnim jedinjenjima kada koristite IQOS proizvode u odnosu na tradicionalne cigarete. Kompanija PMI je takođe navela da je sprovedeno ,,10 kliničkih studija o hemijskim svojstvima aerosola (kao i 18 nekliničkih studija), te da je uključila na hiljade učesnika iz SAD-a, Japana, Velike Britanije i Poljske.

Dokazi pokazuju da “prelazak na IQOS u potpunosti, iako nije bez rizika, predstavlja bolju alternativu od nastavka pušenja cigareta”, navedeno je na sajtu Philip Morris International.

Poznato je da se sagorijevanje duhana kod tradicionalnih tipova cigareta odvija na 600-900°C i da se pri tako velikim temperaturama oslobađa oko 7 000 raznih štetnih jedinjenja, koja su najprije kancerogena, ali doprinose i kardiovaskularnim i raznim drugim bolestima. Iako PMI kompanija tvrdi da se radi o zagrijavanju duhana, po raznim forumima se ispoljava skepsa kupaca koji se pitaju zašto duhan mijenja boju i strukturu ukoliko se radi samo o zagrijavanju, a ne i o sagorijevanju.

Ako je duhan iz duhanske patrone poslije korištenja u IQOS uređaju crn i mrvi se, zašto se onda insistira na tome da se radi samo o zagrijavanju, ne i o sagorijevanju duhana, pitaju se skeptični korisnici ovih uređaja nove generacije.

Iako se IQOS cigarete ne svrstavaju u elektronske cigarete, nego u kategoriju nesagorijevajućih duhanskih proizvoda, te pošto se ne možemo ni osloniti samo na skeptična pitanja korisnika IQOS-a, moramo spomenuti važne studije koje su načinjene, a doprinose razumijevanju kompleksne i još uvijek nedovoljno istražene teme.

Studija praćenja stanja 24 nekancerogena biomarkera u organizmu

Kompanija PMI sprovela je tromjesečno istraživanje 24 nekancerogena biomarkera potencijalne štete kod osoba koje koriste IQOS i onih osoba koje su koristile tradicionalne cigarete. Biomarkeri su se odnosili na mjerenje krvnog pritiska, funkcije pluća, holesterola, triglicerida, oksidativnog stresa i generalno zapaljenja u organizmu.

Iako su ova istraživanja ukazala na promjene biomarkera u pozitivnom pravcu, Stanton Glantz (profesor medicine, autor, aktivista za kontrolu duhana) zaključuje da razlika koje je navela kompanija PMI zapravo i nema. Stanton Glantz navodi da nema značajnih razlika između IQOS-a i konvencionalnih cigareta  za 23 od 24 biomarkera kod Amerikanaca i za 10 od 13 biomarkera kod Japanaca.

Poenta je da, iako se korisnici ovih cigareta ne izlažu pravom duhanskom dimu i štetnim jedinjenjima kao kod konvencionalnih cigareta, rizik i dalje postoji, jer se izlažu drugim jedinjenjima koja su podjednako štetna po ljudsko zdravlje.

Zbog ovoga rezultati PMI nisu vjerodostojni u dokazivanju manjeg rizika po zdravlje ljudi. Iako se IQOS cigarete razlikuju od e-cigareta i tradicionalnih cigareta, pa zbog toga isporučuju manje količine toksina, moramo naglasiti da IQOS cigarete isporučuju enormno veće količine nekih drugih toksičnih supstanci koje su podjednako štetne po zdravlje (vidi dole u tekstu: akrolein, propilen-glikol, acetol, glicerol). Dakle, između tradicionalnih cigareta i IQOS-a, birate zapravo između jednih vrsta bolesti i drugih vrsta bolesti koje potencijalno možete dobiti konzumirajući ih.

Klinička studija koja se može pronaći na sajtu Biblioteke američkog Nacionalnog centra  za biotehnološke informacije pokazuje da je prilikom prelaska konzumenta sa zapaljivih cigareta na IQOS cigarete izloženost toksičnim sastojcima dima bila značajno smanjena, što donekle ukazuje na to da ovi proizvodi mogu smanjiti u neku ruku rizik od duhanskih proizvoda kada ih koriste pušači čija je potrošnja cigareta visoka.

Biomarkeri koji su bili praćeni, kao i emisije ugljen-monoksida, bili su niži nego prilikom pušenja konvencionalnih cigareta.

Što se, pak, tiče IQOS cigareta koje imaju posebne ukuse, na sajtu Biblioteke američkog Nacionalnog centra za biotehnološke informacije naglašavaju da je izloženost tinejdžera i odraslih aromatičnim proizvodima koji sadrže nikotin i pojačivače aroma i dalje nedovoljno ispitana.

Tvrdi se da su cigarete koje su obogaćene nekom aromom privlačnije za mlade koji možda ne bi počeli da puše ukoliko bi se radilo o običnim, tradicionalnim cigaretama. Iako se, kako se navodi u sažetku studije, vjeruje da su ove arome bezbjedne za gutanje, još uvijek ne postoji dovoljno pouzdanih podataka o uticaju pojačivača aroma i samih aroma na pluća.

Takođe, u okviru serije studija koje se na istom sajtu mogu pronaći, možemo saznati da su rađena ispitivanja nikotina, katrana, ugljen-monoksida i specifičnih nitrozamina iz duhana (TSNAs) IQOS cigareta u odnosu na obične, tradicionalne cigarete. Utvrđeno je da su koncentracije nikotina u IQOS cigaretama iste kao i kod tradicionalnih cigareta, dok je koncentracija specifičnih nitrozamina iz duhana bila smanjena na petinu u odnosu na konvencionalne cigarete.

Koncentracija ugljen-monoksida bila je sto puta manja u odnosu na koncentraciju kod konvencionalnih cigareta. Ipak, imajući u vidu da se radi o toksičnim i kancerogenim jedinjenjima, rizik i dalje postoji. Podsjećamo da je većina nitrozaminskih jedinjenja kancerogena. U studiji se naglašava da ,,ova toksična jedinjenja nisu u potpunosti uklonjena iz uobičajenog dima IQOS cigareta, zbog čega je neophodno razmatrati efekte na zdravlje ljudiˮ.

Američki Nacionalni centar za biohemijske informacije navodi da proizvodi koji ne sagorijevaju duhan proizvode emisije štetnih hemikalija, uključujući nikotin, benzene, akrolein i nitrozamine specifične za duhan.

“Nivoi ovih emisija, iako su niži od nivoa tradicionalnih cigareta, potencijalno štete zdravlju kardiovaskularnog sistema. Studija sa pušačima koji su u tom trenu bili aktivni pušači pokazala je slične akutne efekte (na puls, krvni pritisak i arterije) proizvoda koji ne sagorijevaju duhan u odnosu na tradicionalne cigarete. Pacovi izloženi dimu iz IQOS-a imali su slično oštećenje vaskularne funkcije endotijela kao i oni izloženi tradicionalnim cigaretama. Izloženost aerosolu iz proizvoda koji zagrijavaju duhan dovelo je do oksidativnog stresa kod uzgojenih mikrofaga, iako unekoliko manji nego pri izloženosti aerosolu sagorevajućih cigareta.“ – navodi se u članku.

O ovoj temi se podrobnije možete obavijestiti čitajući opsežnu studiju koju je uradio Tobacco control, a tiče se štetnosti IQOS cigareta.

U analitičkoj laboratoriji u Grčkoj sprovedeno je istraživanje koje je zaključilo da IQOS cigarete emituju od 85% do 95% manje karbonilnih jedinjenja nego konvencionalne cigarete.

 Takođe, navodi se da je u intenzivnijem režimu pušenja, formaldehid bio povećan u duhanskim proizvodima koji zagrijavaju duhan, ali su nivoi formaldehida i dalje bili tri do četiri puta niži u poređenju sa tradicionalnom cigaretom.

Američko hemijsko društvo istaklo je podatke na osnovu studije koja se ticala procjene uticaja temperature zagrijavanja cigarete na profil emisije štetnih jedinjenja. Prinosi glavnih sastojaka povećavali su se srazmjerno temperaturi sa 4,1 mg po jedinici na 180°C, na 6,2 mg po jedinici na 200°C, pa zatim na 10,5 mg po jedinici na 220°C.

Cigarete sa ukusima - tabela stetnih jedinjenja
Izvor: pubs.acs.org

Kvantifikovali su 33 isparljiva organska jedinjenja u glavnim i sporednim emisijama i pronašli aldehide, nitrogenizovane i aromatične vrste, zajedno sa drugim štetnim i potencijalno štetnim jedinjenjima.

Studija je utvrdila da su u poređenju sa sagorljivim cigaretama, prinosi IQOS cigareta bili u većini slučajeva za 1-2 reda veličina niži. Međutim, ističe se i da su prinosi bili bliži, a ponekad i veći od onih kod elektronskih cigareta. Posebno je bila zabrinjavajuća količina akroleina (preko 0,35 μg po m3).

Studija potvrđuje da su IQOS proizvodi slabiji izvor zagađenja u zatvorenom prostoru od konvencionalnih cigareta, ali da njihov uticaj nije zanemarljiv niti još uvijek u potpunosti shvaćen.

U istoj studiji dostupan je i predviđeni AHI indeks (Asthma hazard index) za hemijska jedinjenja koja emituju IQOS blue HEETS cigarete.

Šta je AHI (Asthma Hazard Index)?

AHI je indeks opasnosti od astme. Izračunava se za svaku hemikaliju posebno i obuhvata referentne vrednosti od 0 do 1. Granična vrijednost indeksa opasnosti od astme je 0,5. Tako se AHI indeks prikazuje tabelarno ili u vidu dijagrama za svaku hemikaliju, a koji pokazuju kolika je mogućnost oboljevanja od astme. Ukoliko su vrijednosti drastično iznad 0,5, postoji velika mogućnost dobijanja astme!

Izvor: pubs.acs.org

Upoređivanjem brojeva jedinjenja obuhvaćenih ovom studijom i onih koje je kompanija PMI prijavila u okviru MRTP aplikacije odobrene od strane američke Agencije za hranu i lijekove (FDA) utvrđeno je da od 114 jedinjenja prijavljenih od strane PMI 56 jedinjenja ima više prinose od tradicionalnih cigareta.

Od 66 jedinjenja obuhvaćenih ovom studijom, 40 nisu bila prijavljena od strane PMI, dok 16 drugih koincidira sa listom jedinjenja koje je PMI dostavio američkoj Agenciji za hranu i lijekove (FDA).

Izvor: pubs.acs.org

U drugoj studiji Američkog hemijskog društva, koja se tiče određivanja gasovitih i čvrstih jedinjenja generisanih iz proizvoda sa zagrijavajućim duhanom, navodi se da uobičajeni aerosol iz ovih vrsta proizvoda sadrži veće količine propilen-glikola (240–850 μg po cigareti) u poređenju sa tradicionalnim cigaretama  koje sadrže 11–28 μg po cigareti.

Takođe, generišu i visoke količine acetola (140–260 μg po cigareti) u odnosu na tradicionalne cigarete (50–110 μg po cigareti).

Naučna studija Poredjenje hemijskih jedinjenja u tradicinalnim i IQOS cigaretama-n
Izvor: pubs.acs.org

Nezgodno je što propilen-glikol u proizvodima za zagrijavanje duhana može oksidirati upravo zbog zagrijavanja, te oksidacijom stvoriti acetol i metil-glioksal. Kod IQOS-a sa ukusom mentola generisane su koncentracije mentola u visini 2000–2700 μg po cigareti.

Naučna studija Poredjenje hemijskih jedinjenja u tradicinalnim i IQOS cigaretama sa dodatnkom mentola-Grafikon
Izvor: pubs.acs.org

U istoj studiji se navodi da je konvencionalnom metodom iz analize lista duhana sadržaj nikotina iznosio 5,2 mg po cigareti, ali da je sadržaj nikotina koji se generiše prilikom režima zagrijavanja bio 1200 μg po cigareti, te se stopa stvaranja nikotina izračunava na 23%. Sadržaj acetaldehida u IQOS cigareti je 210 μg, dok je u običnoj, sagorijevajućoj cigareti 1300 μg. Što se tiče glicerola, on se nalazi u IQOS cigareti u koncentraciji od 360 μg, dok ga u tradicionalnoj cigareti ima u količini od samo 18 μg.

Časopis hemičara i hemijskih inženjera Hrvatske objavljuje studiju u kojoj se može pronaći podatak da “dugoročno izlaganje ultrafinim kapljicama propilen-glikola može povećati rizik od razvoja astme kod djece i adolescenata, negativno utjecati na obnavljanje oštećenog tkiva pluća nakon infekcije ili kronične upale”.

Doktorica Srmena Krstev, predsjednica Republičke stručne komisije za kontolu duhana, 2018. godine izjavila je da i IQOS cigarete sadrže duhan i da stvaraju podjednako zavisnost kao i bilo koje druge cigarete, te da “poslije nekoliko upotreba IQOS-a, korisnici postaju zavisnici od nikotina i prelaze na nešto jače. Takvi proizvodi su ulazna vrata za upotrebu duhana, posebno kod mladih.”

Ona je tom prilikom naglasila i da je reklamiranje duhanskih proizvoda zabranjeno Zakonom o oglašavanju na mjestima na kojima se prodaje hrana, što se često događa za pultovima u marketima, trafikama itd.

IQOS cigarete sa ukusom mentola

Mentol je hemijsko jedinjenje koje je ekstrahovano iz listova nane ili stvoreno sintetički. Smanjuje grubost duhanskog dima zbog efekta hlađenja koji ostavlja u ustima i grlu, a donekle suzbija i kašalj.

Zbog toga ovo hemijsko jedinjenje može učiniti cigarete lakšim za konzumiranje i težim za odvikavanje. Ono što je posebno zabrinjavajuće jeste činjenica da su cigarete sa ukusima posebno interesantne mladima koji bi željeli da probaju nešto novo, ali ne razmišljaju o dugoročnim rizicima po zdravlje.

Na sajtu Truth Initiative (inicijative koja inspiriše i pruža podršku ljudima da žive bez konzumiranja cigareta, nikotina i vejpinga) navodi se da longitudinalna ispitivanja pokazuju da, ukoliko mladi započnu pušenje cigareta sa ukusom mentola, dolazi se do lakše zavisnosti od cigareta.

Značajan je i podatak da je u 2014. godini upotreba cigareta sa mentolom bila veća nego upotreba cigareta bez mentola.

Takođe, odrasli pušači cigareta bez mentola navode da im je potrebno više vremena da po jutarnjem buđenju zapale prvu cigaretu, nego što je potrebno ljudima koji koriste cigarete sa mentolom. Koliko mentol, kao supstanca u cigaretama, nije za šalu, govori i podatak da je Grad San Francisko, Florida, 2017. godine zabranio prodaju cigareta sa ukusima, u koje spadaju i one sa mentolom.

Proizvođač cigareta Reynolds uložio je 10,69 miliona dolara za kampanju pod nazivom “Budimo realni San Francisko” da bi ukinuo sporni zakon, ali je 5. juna 2018. godine konačno 68% glasača San Franciska potvrdilo da ne žele cigarete sa mentolom i vratilo sporni zakon, koji se 10 dana kasnije počeo primjenjivati.

Foto: unsplash.com

Ono što IQOS cigarete čini posebno privlačnim mladima jeste to što se reklamiraju kao “čisti i šik proizvodi” koji podsjećaju na povezanost sa iPhone uređajima. Takođe, nema pepela i duhanskog dima, pa ih mladi često koriste u prisustvu nepušača.

Truth Initiative, inače najveća američka neprofitna organizacija posvećena borbi protiv duhanskog dima, navodi da je važno da postoji mnogo više nezavisnih istraživanja od strane relevantnih institucija i trećih lica, jer se u prošlosti događalo da velike kompanije iz duhanske industrije pogrešno predstavljaju štetnosti svojih proizvoda po zdravlje ljudi.

Na sajtu IQOS-a za Srbiju najavljuju da će kompanija sprovesti istraživanje koje će se premjestiti iz sprovođenja u predtržišnom u postržišno okruženje kada proizvodi budu dostupni potrošačima. Navode da će posmatrati kako se taj proizvod koristi i ko ga koristi da bi upotpunili predtržišne rezultate i dali sve od sebe da spriječe konzumiranje kod nenamjerne publike.

Nešto slično se može naći u članku koji stoji na sajtu FDA (američke Agencije za hranu i lijekove) koja zahtjeva da PMI sprovodi nadzor nakon prodaje kako bi utvrdio uticaj ovih proizvoda na percepciju, ponašanje i zdravlje potrošača.

Takođe se zahtjeva od kompanije da nadgleda svijest mladih i upotrebu proizvoda kako bi osigurala da marketing koji se odnosi na “proizvod modifikovanog rizika” nema neželjene posljedice kod mladih. FDA može povući dozvole koje je dala, ukoliko se pokaže da proizvodi djeluju štetno po zdravlje ljudi, a kompanija PMI “mora zatražiti i dobiti odobrenje od FDA za nastavak prodaje proizvoda sa istim informacijama o modifikovanoj izloženosti nakon što početni zahtjevi isteknu za 4 godine”.

Istraživanja Rojtersa o nepravilnostima u vezi sa IQOS cigaretama

Godine 2017. Rojters je pružio priliku da bivši radnici kompanije Philip Morris International govore o svojim iskustvima u radu te kompanije. Tamara Koval, koja je u kompaniji radila od 2012. do 2014. godine i pomagala u koordinaciji kliničkih ispitivanja uređaja, “dovela je u pitanje kvalitet nekih istraživača”, navodi se u članku Rojtersa.

Koval je bila koautor protokola kompanije koji se koristi za globalno vođenje studija, a kada je istakla nepravilnosti u jednoj od studija, kompanija ju je isključila sa sastanaka. Rojters je naveo i da je pronašao niz nepravilnosti tokom intervjua sa nekima od glavnih istraživača zaposlenih u kompaniji.

Jedan od glavnih istraživača rekao je da ništa ne zna o duhanu, a PMI je morao da odbaci eksperiment koji je taj istraživač izveo nakon što se pokazalo da nije slijedio osnovni postupak za dobijanje informisanog pristanka učesnika tokom kliničkih ispitivanja, navodi Rojters u svom članku.

Drugi istraživač je dostavio uzorke urina koji premašuju vrijednosti za koje je bilo koje ljudsko biće sposobno, prema riječima dvojice bivših zaposlenih u kompaniji. Treći je odbio da prizna da je učestvovao u kliničkim ispitivanjima koja sponzoriše kompanija, takođe se navodi u gore pomenutom članku.

Kompanija PMI je na ove navode izjavila da su “sve studije sproveli odgovarajuće kvalifikovani i obučeni glavni istraživači”, kao i da kompanija razumije da su “inspektori FDA već izvršili reviziju nekih objekata” uključenih u ispitivanje.

Rojters navodi i da je intervjuisao šest od 11 glavnih istražitelja koji su bili odgovorni za pet od osam kliničkih ispitivanja koje je kompanija podnijela FDA. Istraživanje se takođe odnosilo i na stotine stranica javno dostupnih izvještaja o studiji kompanije PMI i podnesaka FDA, te su njime utvrđeni “nedostaci u obuci i profesionalizmu nekih od vodećih istraživača, kao i njihovo znanje o rezultatima studija”.

Tako će Dejvid Kesler, povjerenik FDA od 1990. do 1997. godine, reći da je jasno da kompanija u cjelini nema “sofisticiranosti za izvođenje adekvatnih i dobro kontrolisanih klinički ispitivanja”, kao i da ne zaključuje da se radi o nekakvoj “zloj nameri”. I Tomas Ajzenberg, koji je do početka 2017. godine bio član Naučnog savjetodavnog odbora za duhanske proizvode u FDA, takođe je savjetovao da “FDA treba da izvrši reviziju” koja bi se ticala apliciranja kompanije PMI za takve posebne vrste dozvola.

Da budemo dovoljno pošteni u navođenju, moramo spomenuti da je Rojters naveo kako “nije pronašao nijedan dokaz da je ishod eksperimenata koje je kompanija predstavila FDA manipulisan ili falsifikovan”.

S obzirom na sve gore navedeno, nadamo se da možete dobiti jedinstvenu sliku o tome da li su i koliko štetne IQOS cigarete.

Nadamo se da smo Vam u tome makar malo pomogli.

Podijeli članak:
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x